Yeni yapılan apartmanların birçoğunu birbirinden ayırt etmek artık zor.
Kopyala-yapıştır planlar, gri tonların hâkimiyeti, balkonu andıran benzer oluşumlar ve standartlaşan cephe çizgileri… Herhangi bir şehirde, herhangi bir sokakta yürürken hangi binanın ne zaman yapıldığını anlayabilmek artık mümkün olmuyor. Teknik olarak daha yeni, daha yüksek ve daha “modern” olmalarına rağmen bu yapılar insan üzerinde güçlü bir etki bırakamıyor.
Peki bu etki neden kayboldu?
Bu etkiyi hissedemememizin tek bir sebebi yok. Modern apartmanların giderek kimliksizleşmesi; ekonomik kaygıların, konut ihtiyacının artışının, sosyal medya estetiğinin ve değişen yaşam alışkanlıklarının birlikte oluşturduğu bir sonuç olarak karşımıza çıkıyor.
Metrekare Kazanma Savaşı
Bugün birçok konut projesinde tasarımın önüne geçen ilk konu, kullanılan metrekarenin maksimize edilme arzusu oluyor. Arsa maliyetleri yükseldikçe her bir metrekare daha değerli hâle geliyor. Bu durum mimariyi çoğu zaman bir yaşam alanı tasarlamaktan çok, bir “alan optimizasyonuna” dönüştürüyor.
Sonuç olarak; balkonlar küçülüyor ya da tamamen ortadan kalkıyor, ortak alanlar yalnızca işleve dönük çözümlerle sınırlanıyor, cephe tasarımları derinliksiz iki boyutlu yüzeylere dönüşüyor. Planlar ise birbirinin kopyası hâline geliyor.
Bir noktadan sonra yapı, bulunduğu bağlama ait bir varlık olmaktan çıkıp, herhangi bir şehirde var olabilecek anonim bir kutuya dönüşüyor.
Grinin Tonları
Yüklenici açısından bakıldığında nötr renkler daha “premium” bir algı oluşturuyor. Bu nedenle tasarım sürecinde karakter üretmek yerine güvenli çözümler tercih ediliyor. Sonuç olarak şehirler, birbirine benzeyen cephelerle dolmaya başlıyor.
Bir o kadar da ilginçtir ki; geçmişte yapılan birçok apartman teknik olarak daha zayıf olmasına rağmen bugün hâlâ hayranlık uyandırıp akılda kalabiliyor. Çünkü o yapılarda bir dil, bir karakter arayışı ve bağlama yaklaşma çabası hissediliyor. Farklı balkon korkulukları, belirgin girişler, malzeme çeşitliliği, iç bahçeler ve sokakla ilişki kuran detaylar…
Bugünün birçok yapısında ise “ayırt edilemez olma” hâli baskın.
Sosyal Medya Estetiği
Mimarlık artık yalnızca yaşanan bir şey üretmek değil, aynı zamanda tüketilen bir görüntü vermek hâline geldi. Görüntü, günümüz öncesinde de önemliydi fakat hiç bu kadar tüketim odaklı değildi.
Pinterest, Instagram ve render kültürü; gerçek yaşamdan çok “iyi görünen” mekânlar üretmeye başladı. Bu durum, işlevsellikten çok görselliği öne çıkaran bir yaklaşımı beraberinde getirdi.
Bu yüzden; ışık kontrolünü zorlaştıran büyük cam yüzeyler, keskin geometriler, minimal cepheler, otel hissi veren girişler ve minimum alanda maksimum verim alma amacıyla kurgulanmış kullanışsız planlar giderek daha yaygın hâle geliyor.
Fakat çoğu zaman iyi görünen bir yapı, iyi yaşanan bir yapı anlamına gelmiyor.
Bağlamdan Kopan Yapılar
Eskiden mahallelerin kendine ait bir havası vardı. İzmir’deki bir apartman ile Ankara’daki bir apartman arasındaki karakter farkı hissedilebilirdi. İklim, sokak yapısı, yerel malzeme kullanımı ve yaşam kültürü mimariyi doğrudan etkilerdi.
Bugün ise birçok yeni bina bulunduğu yere değil, piyasa beklentilerine göre şekilleniyor. Bunun sebebi, her şeye erişimin tek bir adımda sağlanabilmesi olabilir.
Örneğin; bilinçsizce seçilen malzemelerin iklime ve çevreye uyumsuzluğu ya da yüklenicinin coğrafya ayırt etmeksizin basma kalıp planları uygulama arzusu…
Oysa bir projede doğru çalışan plan veya malzeme, başka bir projede hiç uygun olmayabilir. Bunu göz ardı etmek ve kolaya kaçmak, şehirlerin giderek birbirine benzemesine neden oluyor.
Sorun Modernlik mi?
Asıl problem modern mimarlığın kendisi değil.
Sorun; hız, maliyet ve standartlaşmanın tasarımın önüne geçmesi.
Kimlik dediğimiz şey çoğu zaman büyük jestlerle oluşmaz. Bazen iyi bir pencere oranı, yaşanabilir bir balkon ya da sokakla kurulan küçük bir ilişki bile bir yapıyı unutulmaz hâle getirebilir.
Bağlamı iyi değerlendiren ve bulunduğu yerin yaşam kültürüne uyum sağlayan projeler üretmek asıl belirleyici noktadır.
Belki de insanların eski apartmanları “daha samimi” bulmasının nedeni
nostalji değil; o yapıların insan ölçeğini kaybetmemiş olmasıdır.